A A A Przełącz na wysoki kontrast
Poleć znajomemu Drukuj stronę
Gwara

 

Gwara białostocka jako żywy zapis wielokulturowej historii.


Gwara żartobliwie zwana jest również śledzikowaniem.
Gwara białostocka, zwana czasem śledzikowaniem, spokrewniona jest z dialektem wileńskim. Powstała w wyniku oddziaływania na język polski innych języków: białoruskiego, litewskiego, w mniejszym zakresie też rosyjskiego, ukraińskiego i jidysz. Charakterystyczne dla gwary białostockiej jest długie wymawianie samogłoski akcentowanej z wyraźnym tonem opadającym, tzw. zaciąganie, co wpływa również na melodyjność zdania, stąd gwara ta bywa odbierana jako śpiewna.

 

Gwara białostocka jest elementem szerszego zjawiska, które nosi nazwę „dialektu północnokresowego”. To zbiorcza nazwa różnorodnych gwar powstałych na styku języka polskiego oraz mowy białoruskiej i litewskiej. Początki powstawania dialektu sięgają Unii Lubelskiej, kiedy to język polski - początkowo tylko jako język szlachty - pojawił się w większym zakresie na ziemiach dzisiejszej Białorusi i Litwy. Dialekt ów miał istotny wpływ na literacki język polski. To właśnie z tego kręgu kulturowego wywodził się choćby Adam Mickiewicz. Dialektem tym posługiwał się również Józef Piłsudski. W okresie międzywojennym niezwykle silnym ogniskiem dialektu było Wilno.

 

Gwara białostocka jest i była obecna w kulturze miasta. Wielką popularność zyskała choćby saga radiowa „Na Młynowej” według scenariusza Wiesława Janickiego, emitowana w Radiu Białystok. Saga doczekała się 621 odcinków, była nadawana co tydzień od lipca 1994 roku do grudnia 2006. Bohaterowie sagi – Czesiek Tarasewicz, jego rodzina i sąsiedzi - posługiwali się właśnie gwarą białostocką.

W internetowym wydaniu białostockiej Gazety Wyborczej powstała namiastka słownika gwary białostockiej.


A oto wybrane przykłady terminów gwary białostockiej (zaczerpniętych ze wspomnianego słownika):

  • klekotun - bocian,
  • kuryć - palić pierosy,
  • łypa - warga (na podwórkach białostockich popularna jest groźba: a chcesz w łypę?),
  • mogiłki - cmentarz,
  • plita -płyta kuchenna,
  • raby - plamisty (stąd często łaciata krowa nazywana jest: raba),
  • rodyska - rzodkiewka,
  • rubaszka - koszula męska,
  • sobaka - pies,
  • swołocz - łobuz, drań.

 

Symbolem gwary jest śledź białostocki.
 

Słowa kluczowe:historiakultura
Jeśli masz uwagi lub propozycje do tej strony, to napisz do nas.
Wybierz kategorię
Treść:
Adres e-mail Na ten adres zostanie wysłana prośba o potwierdzenie wpisu. Dowiedz się więcej
captcha
Wpisz kod z obrazka
Wyślij wiadomość